\r\nTrong buổi\r\nsinh hoạt Câu lạc bộ Bảo tồn văn hóa văn nghệ dân gian (CLB BTVHVNDG) dân tộc\r\nThái (Thuộc Trung tâm Văn hóa tỉnh Ðiện Biên) diễn ra mới đây, chúng tôi mới\r\nbiết ông Lò Văn Thâng (72 tuổi, trú tại tổ 14, phường Nam Thanh, TP. Ðiện Biên\r\nPhủ), khi ông lên trình bày tham luận “Vấn đề về bảo tồn tiếng nói, chữ viết\r\ncủa người Thái Ðiện Biên ngày nay”\r\n\r\n\r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n\r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n\r\n

Sau buổi sinh hoạt, chúng tôi có dịp gặp riêng ông Thâng và\r\nđược hiểu thêm những trăn trở của ông đối với vấn đề bảo tồn tiếng nói, chữ\r\nviết dân tộc Thái tại tỉnh Ðiện Biên. Công tác trong ngành Giáo dục từ ngày\r\nnghỉ hưu, ông Thâng bắt đầu đi khắp các bản làng đồng bào dân tộc Thái trong và\r\nngoài tỉnh để thu thập tài liệu, nghiên cứu về văn hóa dân tộc Thái. Qua đó,\r\nông nhận thấy hiện nay văn hóa Thái, đặc biệt là tiếng nói và chữ viết đang dần\r\nbị mai một. “Người Thái ở Ðiện Biên chiếm 40% thành phần dân tộc. Những năm gần\r\nđây, đời sống của bà con đã khấm khá hơn, nhiều người Thái kết hôn với người\r\ndân tộc khác và không sinh hoạt theo phong tục của người Thái nữa, vì thế một\r\nsố phong tục, tập quán dần bị mai một. Riêng tiếng nói và chữ viết của dân tộc\r\nThái thì những người còn biết chỉ đếm trên đầu ngón tay. Vì thế, tôi đã thu\r\nthập nhiều tài liệu nghiên cứu để phục vụ cho việc xuất bản sách về bảo tồn\r\ntiếng nói, chữ viết của dân tộc Thái” - Ông Thâng cho biết.

Theo ông Thâng, ở tỉnh Ðiện Biên hiện nay chỉ còn một số\r\ncộng đồng người Thái ở các bản như: Noong Chứn, Noong En (phường Nam Thanh, TP.\r\nÐiện Biên Phủ); Him Lam 2 (phường Him Lam, TP. Ðiện Biên Phủ); Co Pao (xã Thanh\r\nNưa, huyện Ðiện Biên) và một số cá nhân ở TX. Mường Lay, huyện Mường Ảng và\r\nhuyện Tuần Giáo là có tài liệu nghiên cứu về tiếng nói, chữ viết của người dân\r\ntộc Thái, trong đó có các sách viết về chữ Thái cổ và chữ Thái cách tân (thịnh\r\nhành từ năm 1973).

Qua 10 năm thu thập tài liệu, ông Thâng đã lưu giữ hàng trăm\r\ntư liệu về văn hóa dân tộc Thái phục vụ cho việc xuất bản sách; trong đó, có\r\nnhiều tư liệu về tiếng nói, chữ viết dân tộc Thái. Cho chúng tôi xem một cuốn\r\nsách tư liệu dạy tiếng nói và chữ viết của dân tộc Thái, ông Thâng phân tích\r\nthêm: Ðây là sách dạy chữ Thái cách tân, chữ viết được đổi mới từ chữ Thái cổ,\r\nnét viết rất rõ ràng, có dấu, tách câu nên rất dễ đọc và dễ nhớ. Tuy nhiên,\r\nhiện nay chữ Thái mới đã không được lớp trẻ biết đến, trong khi những người cao\r\ntuổi biết chữ thì dần quên lãng hoặc lần lượt qua đời, không ai truyền dạy lại\r\ncho lớp trẻ. Do không biết chữ, các thế hệ người Thái trẻ hiện nay dần biết ít\r\nhơn về văn hóa dân tộc và khả năng phát ngôn tiếng Thái cũng kém hơn. Ðây là\r\nđiều vô cùng đáng tiếc đối với cộng đồng người Thái ở Ðiện Biên nói riêng và\r\ndân tộc Thái nói chung.

Ðã ở tuổi “thất thập cổ lai hi”, nhưng với tâm huyết xây\r\ndựng cuốn sách về bảo tồn tiếng nói, chữ viết của dân tộc Thái để truyền dạy\r\ncho thế hệ sau, nên ông Thâng đã dày công nghiên cứu và biên soạn thành công 3\r\ncuốn sách tài liệu dạy tiếng và chữ Thái tập 1, 2 và 3 cho Sở Giáo dục &\r\nÐào tạo tỉnh Ðiện Biên (năm 2010); đồng thời, ông tham gia nhóm nghiên cứu biên\r\nsoạn, chỉnh sửa thống nhất chữ, bộ vần âm, một số điểm kết cấu theo hệ ngữ âm\r\ncủa dân tộc Thái cùng các thành viên trong CLB BTVHVNDG dân tộc Thái Ðiện Biên.\r\n

Những năm gần đây, đều đặn mỗi tuần 3 buổi sáng, tối, ông\r\nThâng vẫn tham gia dạy học tiếng nói, chữ viết dân tộc Thái cho cán bộ, công\r\nchức lớp tiếng Thái do Trung tâm Tin học - Ngoại ngữ tỉnh, Trường Cao đẳng Sư\r\nphạm và Công an tỉnh mời. Nhiều thế hệ học sinh đã được ông Thâng dạy tiếng\r\nnói, chữ viết dân tộc Thái một cách bài bản, công phu và nói, viết tiếng Thái\r\nmột cách chuẩn xác.

Nói về tâm huyết của ông Thâng đối với việc bảo tồn tiếng\r\nnói, chữ viết dân tộc Thái, bà Lò Thị Kim, Chủ nhiệm CLB BTVHVNDG dân tộc Thái\r\nÐiện Biên, cho biết: Ðề tài tham luận của ông Thâng đã nhận được nhiều sự hưởng\r\nứng của các thành viên trong câu lạc bộ; đồng thời, khi nghe tham luận của ông\r\nThâng, đồng chí Lò Văn Muôn, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch HÐND tỉnh cũng bày tỏ\r\nsự quan tâm tới việc bảo tồn văn hóa dân tộc Thái, trong đó có tiếng nói và chữ\r\nviết. Dự kiến trong thời gian tới, câu lạc bộ sẽ xây dựng Ðề án Bảo tồn tiếng\r\nnói, chữ viết dân tộc Thái Ðiện Biên để trình các cấp thẩm quyền phê duyệt, góp\r\nphần bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa, văn nghệ dân gian của dân tộc\r\nThái ở Ðiện Biên./.